De Kunstpraktijk Dorpstraat 6a 5504 HH Veldhoven T / 040-2904782, 06-53602704 e-mail / info@dekunstpraktijk.nl
   
     
  Culturele economie ontwikkelt zich in Lichtstad  
   
  Aurelia van der Burght  
     
  Ons polderlandje wordt zich steeds meer bewust van de kracht van de culturele economie. Een economie rondom architectuur, kunst, design, nieuwe media en populaire cultuur. Ook Eindhoven maakt de move. Gaat dat van een leien dakje? Stichting ALICE pakt de rol op als aanjager van tal van noodzakelijke processen. Met aandacht voor de culturele humuslaag. Sinds kort houdt de Stichting kantoor op vijf hoog op Strijp S, in het voormalig Klokgebouw van Philips.  
   
 

Affiches met teksten als 'kunst, cultuur & een bruisend stadsleven' duiken op langs invalswegen van grote steden. Feestelijke ontmoetingen tussen culturele en economische ondernemers. Lezingen en debatten over de power en de spin-off van de creatieve sector. De culturele economie in ons polderlandje maakt zijn opmars. In het Eindhovense timmert Stichting ALICE in dit opzicht al drie jaar aan de weg.

  
  Geen eenvoudige taak als je bedenkt dat de Lichtstad van oudshet primair een industriestad is, een stad van industriële ondernemers. De geschiedenis van Eindhoven is dan ook een van de beren op het pad in de ontwikkkeling naar een nieuwe economie. 'Cultuur heeft hier niet echt een positie. Er zal in Eindhoven wat dat betreft eerst een mentaliteitsomslag moeten komen. Het economische veld zal moeten beseffen dat ze het culturele veld heel hard nodig heeft. ALICE wil hierin een rol spelen en als aanjager noodzakelijke processen op gang brengen', zegt Han Le Blanc, directeur van Stichting ALICE.  
   
  'In de toekomst zal dat gebeuren vanuit het 'One Stop Center Creatieve Industrie'. Eén centrum waar alle culturele ondernemers en het bedrijfsleven terecht kunnen. Subsidie is aangevraagd. Binnen een half jaar moet het center in Eindhoven gerealiseerd zijn. 'Op welke locatie dat zal zijn, staat nog niet vast. Belangrijk is in ieder geval dat de organisatie makkelijk bereikbaar en toegankelijk is voor de hele doelgroep. Het center moet een plek worden waar in de toekomst starters, cultureel ondernemers en bedrijfsleven terecht kunnen, met vragen, opmerkingen, twijfels, grieven, plannen en ideeën. En voor kwesties als belastingen, financiën, ondernemerschap, funding, werkplekken, marketing of promotie'.  
     
 

Voor volgend jaar zomer staat een 'meet & greet event' gepland op het terrein van de voormalige Koninklijke Verenigde Leder (KVL) in het lommerrijke Oisterwijk. De hele 'onderkant' van Brabant kan zich daar een week lang presenteren. En er is ruimte om te kamperen. Met het 'event' wil de Stichting de culturele humuslaag van Noord-Brabant zichtbaar maken. Het een en ander gebeurt in samenwerking met de gemeente Oisterwijk, het Uitmarketingbureau van de provincie, de ontwikkelaar en en lokaal organisatiebureau.

  
   
  Zijn projecten eenmaal opgestart, dan laat Le Blanc uitbouw en verder beleid liever over aan anderen. 'Daarbij komen hele andere kwaliteiten om de hoek kijken. Daarom moet je zorgen dat een andere partij op tijd het stokje over neemt. Zoals nu bij de reconstructie van het Philips-paviljoen (wereldtentoonstelling Brussel 1958). Het voorwerk voor dit project wordt gedaan door ALICE, een breed samengestelde initiatiefgroep en diverse werkgroepen. Maar voor de bouw, de exploitatie en de invulling van het artistieke programma is echter een nieuwe organisatie nodig.  
     
  Keuze  
  Concrete aanleiding dat Stichting ALICE drie jaar geleden in de steigers is gezet, was de wens in Eindhoven onderzoek te doen naar de aard en de omvang van de creatieve bedrijvigheid in de Lichtstad. De uitkomsten van dit onderzoek zouden kunnen meehelpen om richting te bepalen in de grootstedelijke ontwikkeling van Eindhoven. Na het vertrek van industrieën als Picus, DAF en bedrijfsonderdelen van Philips, groeide in Eindhoven het besef dat nieuwe economische ontwikkelingen in gang moesten worden gezet. Die 'sense of urgency' waaruit nieuwe initiatieven en stategieën ontstaan, hebben steden als Amsterdam, Rotterdam, Maastricht en Tilburg reeds doorgemaakt. Steden die al in een eerder stadium in crisis waren. Zij vonden nieuwe markten door het laten ontstaan van een culturele economie. 'Maar dat zoemt natuurlijk al veel langer rond', merkt Hans Mommaas op. 'Het idee dat creativiteit als belangrijkste motor kan dienen van de economische ontwikkeling. In de tweede helft van de jaren tachtig is cultuur al ontdekt als middel om de koopkracht van buiten naar binnen aan te trekken. Denk aan Manchester en Nord Rein West-Falen. De hele zelfstandige betekenis van de culturele economie kwam hierdoor in de spotlights te staan. En dat omvatte meer dan het stimuleren van de koopkracht. Zelf producten maken en die vermarkten werd een belangrijk onderdeel.' Mommaas is als professor en hoogleraar vrije tijdswetenschappen verbonden aan de UVT (Universiteit van Tilburg) en is directeur van Telos in Tilburg, Brabants Centrum voor duurzaamheidsvraagstukken. Als bestuurslid is hij betrokken bij stichting ALICE.  
     
 

Belangrijk bij deze ontwikkelingen is dat overheid en gemeente zich bewust zijn van het strategisch perspectief, van het doel en de weg waarlangs dat doel bereikt gaat worden. Bij de ontwikkelingen in Eindhoven plaatst Mommaas kritische kanttekeningen. 'In de Lichtstad zie je een explosie van cultuur en economie. Maar wat nog ontbreekt is de uitkristallisering van de verschillende strategische modellen die daarin bestaan. Hoe ga je als stad met die verschillende modellen om, hoe bepaal je als stad daarin je positie. Belangrijk is dat je daarin een keuze maakt en goed doordenkt hoe verschillende strategische modellen elkaar kunnen versterken. De dynamiek van die modellen moet worden doorgrond en er moet worden nagegaan of in de stad wel de optimale condities aanwezig zijn voor die dynamiek.'

 
  Eindhoven volgt nu een verticale strategie. Met een heel sterke inet op design. Mommaas: 'Maar met een massale inzet alleen op design ben je er nog niet. Andere factoren komen ook om de hoek kijken. Hoe bind je die bedrijfskolom verder aan de stad, hoe ontwikkel je de maatschappelijke betrokkenheid in Eindhoven zelf.'  
     
  Imago  
  Een ander punt dat Mommaas naar voren brengt is het 'culturele imago' van de Lichtstad. Culturele ondernemers klagen daar allemaal wel een beetje over. Ze hebben iets 'uit te leggen' als ze naar buiten toe opereren. Wil de stad culturele ondernemers aantrekken, dan moet je als stad een interessant cultureel imago hebben. 'Ik denk dat Eindhoven nu zoekende is naar de relatie tussen de verticale strategie van de design en de humuslaag van de culturele ondernemers. Het komt er nu op aan dat de gemeente zegt dat ze het belang inziet van beide strategieën, en die met elkaar verbindt. Dan krijg je dat mensen vinden dat in Eindhoven interessante dingen gebeuren. Ofwel daar naar toe komen vanuit het idee 'ik ga niet alleen creativiteit weggeven, maar ik krijg er ook iets voor terug. Het is een interessante stad, hier komen interessante mensen.'  
     
  In dit artikel wordt gesproken over economische modellen. In het kader van het ontwikkelen van een creatieve economie zijn drie verschillende economische modellen relevant. In het horizontale model komt de verandering naar een creatieve economie voort uit mensen die vanuit hun opleidingen bedrijfjes beginnen. Dat is verweven met het horizontale veld van de stad en wordt ook wel de 'de onderkant' genoemd of 'de humuslaag'. Designers, uitgevers, vormgevers, kunstenaars clusteren bijvoorbeeld samen in een wijkje omdat ze iets aan elkaar hebben.  
  Een ander model is om met veel bombarie en geld een verandering in een gebied te implanteren zoals in Noord Rein West-Falen is gebeurd. De derde mogelijkheid is het verticale model waarbij je je richt op het versterken van de bedrijfskolom. Zoals de inzet van Eindhoven op design. Dan gaat het om het verterken van de sector.  
     
  Meer informatie via: Stichting ALICE, platform voor de creatieve industrie  
  www.alice-eindhoven.nl  
  Klokgebouw Strijp S, Beukenlaan 10.171 / Tel 040-2467304  
     
  top augustus 2005